Amaç eğer bir zaman birimi ile sınırlanmazsa, amaç olmaktan çıkarak bir “dilek” haline gelir. Örneğin bir Sağlık Ocağı eğer kızamık aşı oranını yükseltmeyi amaçlıyorsa, bunu bir zamanla sınırlamalıdır. “Kızamık aşısında 1999 yılında % 90 aşı oranına ulaşılacaktır” tümcesinde “1999 yılı” zamanı belirler.

İkinci olarak amaç bir hedef taşımazsa, amaç olmaktan çıkarak soyutlaşır. Örneğimizde “Kızamık aşısında 1999 yılında aşı oranı yükseltilecektir” denilmiş olsaydı, bu tümce “% 90” gibi somut bir hedef taşımadığından, aşı oranının rasgele yükseltilmeye çalışıldığı bir eyleme yol açacaktı.

“Kızamık aşısında 1999 yılında % 90 aşı oranına ulaşılacaktır” tümcesinin “anlaşılabilirliğini” sağlayan sözcük, neye ulaşmamızı belirlediğimiz “% 90” sözcüğü, yani hedefimizdir. Bu nedenle hedefin “gözlenebilir” ya da “ölçülebilir” olması zorunludur.

Hedefin salt gözlenebilir ya da ölçülebilir olması yeterli değildir. Hedefin aynı zamanda “ulaşılabilir” ya da “gerçekçi” olması gereklidir. Eğer ulaşılamayacak bir hedef belirlenirse, bu durum moral bozukluğuna yol açacağı gibi başka çalışmalar için de olumsuz bir örnek oluşturur. Ulaşılabilir ya da gerçekçi hedefler belirleyebilmenin yolu, hedefe ulaşmak için kullanılacak insangücü, para, araç-gereç, bina ve zaman kaynaklarını iyi hesaplamak, olanakları iyi değerlendirmektir.

Amaç, onaylı (rızalı) olmalı, yani ilgili kişilerin görüşleri alınmış olmalıdır. Esnek yani değişen koşullara uyum sağlayabilir olmalıdır.

Burada kritik noktalardan biri de önceliklerin belirlenmesidir. Öncelik, yaşamın önümüze çıkarttığı sınırlılıkların dayatması olan zorunlulukları ifade eder. Bir örgüt aynı anda pek çok işi yapmak isteyebilir. Fakat yapılabilecekler başta zaman ve mekan olmak üzere pek çok değişkenle sınırlıdır. Bu nedenle yönetim öncelikleri saptamak zorundadır.

Birinci basamakta yönetim, elindeki kaynakları öncelikli sağlık sorunlarına yöneltecektir. Burada kural;

Yapılan araştırmalar sanayileşmemiş ülkelerde yaşayan toplulukların sağlığa ilişkin davranışları yönünden üç gruba ayrıldıklarını göstermektedir :

Bu gruplar arasında en fazla risk altında bulunan grup kuşkusuz son gruptur. Diğer yandan toplum içinde bazı yaş ce cinsiyet gruplarının, diğerlerine göre daha fazla risk altında oldukları bilinmektedir. Bunları,

Son olarak sağlık sorunları arasında

ÖNCELİKLERİ BELİRLEME DÖNGÜSÜ

Yaşamda hiçbir zaman tek yol yoktur. Belli bir hedefe bir çok yoldan ulaşılabilir. En önemlisi bu yollardan hiçbiri yanlış olarak değerlendirilemez. Bir yönetim için en tehlikeli düşünce tarzı, belli bir işin tek bir yoldan yapılabileceği ve diğer yolların yanlış olduğu biçimindeki önyargılardır.

Belirlenmiş bir amaca hangi yoldan ulaşılabileceğinin belirlenmesi için bir çok seçenek ortaya konulmalıdır. Örneğin bir okul aşılaması için değişik yollar olabilir.

1. Okula gidilerek aşılama yapılabilir.
2. Öğrenciler sağlık kurumuna çağrılabilir.
3. Aşılama evlerde yapılabilir.

Bu seçeneklerden herbirinin avantaj ve dezavantajları, olabilirlik dereceleri vardır. Sondan başlarsak, öğrencilerin evlerinde aşılanması örgütün aşılama için ek bir zaman ayırmadan, rutin saha çalışmaları içinde yapılabileceği için avantajlıdır. Ancak yeterli BCG kurslu personel olmaması bu yolu mümkün kılmaz. Dezavantajı ise öğrencilerin kurum bölgesinde oturmamaları olasılığıdır ve bu durumda pek çok öğrenci aşılanamayacaktır. Fakat 800 nüfuslu ve tek bir okullu bir köyde bu seçenek mümkündür.

Öğrencilerin sağlık kurumuna çağrılması, sağlık kurumunda öğrencilerin genel bir muayeneden de geçirilmesi olanağı sağlaması yönünden avantajlıdır. Bu şekilde erken tanı hizmeti de sunulmuş olacaktır. Uygun bir planlama ile bu çalışma başarılabilir. Dezavantajı ise bu yolun seçilmesi halinde öğrenimin aksaması, kurumun poliklinik yükünün çok artması, öğrencilerin kuruma belli bir düzen içinde getirilmesinin zorluğudur. Fakat bu seçenek, örneğin kurum okul sağlığı ile ilgili bir araştırma (parazitoz, anemi, malnutrisyon, ağız-diş sağlığı vb.) planlamışsa, iki işin aynı zamanda bitirilmesi için düşünülebilecek bir yoldur.

Okula gidilerek aşı yapılmasının en büyük avantajı, zaman ve personel tasarrufu sağlaması ve belli bir günde aşılamanın yapılabilmesidir. Dezavantajı ise öğrenimin aşı yapılan gün ve izin verilen ertesi gün aksamasıdır. Genellikle şehirlerde diğer yollarla karşılaştırıldığında en avantajlı ve en az dezavantajlı yol olduğu için bu seçenek tercih edilir.

Günümüzde bu tercihlerin belirlenmesinde maliyet/ yararlılık ve maliyet/etkililik kavramları öne çıkmıştır. Hekimler bunları gündemlerine almalıdırlar. Çünkü harcanan para ülkenin parasıdır ve hepimizin vergilerinden oluşmaktadır. Kuşkusuz sağlıktan tasarruf etmek diye bir şey söz konusu olamaz, fakat aynı iş daha düşük maliyetle yapılacaksa, bunun adı tasarruf değil, akılcılıktır.

1.2. İyi Bir Planlama Nasıl Yapılır?

İyi bir planlama yapabilmenin sırrı, planlama sürecine en geniş katılımı katılımı sağlamaktır. Eğer bir yönetici ya da yönetim ekibi, bir masa başında mükemmel planlar yapmaya kalkarsa, bu planlar kesinlikle uygulanamayacak, yalnızca kağıt üzerinde kalacak planlar olurlar.

Yukarıda sayılan planlama unsurları, mümkün olduğunca geniş bir katılımla, bütün katılanların tartışmalarıyla oluşturulmalıdır. Katılımın ilk halkası örgütte çalışan personeldir. Örneğin bir Sağlık Ocağında hekim, hemşire, müstahdem vb. bütün personel biraraya getirilmelidir. Yukarıda bahsedilen demografik veriler herkesin önünde tartışılmalı, sorunlar herkesle birlikte ortaya konmalıdır. Olanaklar personel ile birlikte değerlendirilmeli, amaçlar birlikte saptanmalı, amaçlara hangi yoldan ulaşılabileceğine beraber karar verilmelidir. Yalnız bu yapılırken gerçekten samimi olmak gerekir. Yani yönetici kafasında bir plan oluşturup, diğer personele dikte etmemeli, personeli gerçekten dinlemeli ve kararlar gerçekten beraber alınmalıdır.

Katılımın ikinci halkasını hizmet sunulan toplum oluşturur. Kuşkusuz binlerce insanı bir salona doldurmak ve onların görüşlerini alabilmek olanaksızdır. Fakat 224 sayılı yasa bu konuya çözüm getirmiş ve Sağlık Ocağı Sağlık Kurulları oluşturulmasını ve toplumun sağlık hizmetlerine katılımının bu kurullar aracılığı ile sağlanmasını öngörmüştür. Yöneticiler bu kurulları oluşturmaya ve çalıştırmaya gayret göstermelidir. Bunun dışında belirli konularda anketler yapılarak, kuruma dilek kutuları asılarak vb. toplumun görüşlerine başvurmak, bölgedeki sosyal yardım kuruluşları ve gönüllü kuruluşlarla ilişkiye girmek mümkündür.

Planlanmış bir işin uygulanmasında en kritik unsur insangücüdür. En mükemmel planlar dahi, sonunda sıradan insanların sayesinde uygulanabilir hale gelecektir.

Planlar insanlara iş ve görev halinde sunulurlar. Planlar, insanların kendilerine verilen bu iş ve görevleri yaptıkları ölçüde yaşama geçerler.

Birinci basamakta yönetimin hiç aklından çıkartmaması gereken nokta, birinci basamaktaki insangücünün ancak bir ekip olmaları halinde verimli olabilecekleridir. Bu çağdaş sağlık hizmetinin doğasından kaynaklanan bir zorunluluktur.

Ekip çalışması, bir hizmetin ayrı uzmanlıkta ve ayrı eğitim görmüş bir bölük görevli tarafından, her görevlinin işlerin kendi uzmanlık alanını ilgilendiren yanlarını yapması ile bitirilmesi anlamına gelir. Ekip hizmetini yardımlaşma ya da imece ile karıştırmamak gerekir. Örneğin bir okuldaki öğrencileri aşılamak için görevli hemşirenin yanına iki ebe verilmesi ekip çalışması değil, yardımlaşmadır. Bir bebeğin poliklinikte hekim tarafından muayene edilip hepatit tanısı konduktan sonra Sağlık Memuru tarafından Form 016’ya kaydedilip filyasyonunun yapılması, ebenin aileye gerekli bilgileri vermesi, hemşirenin aileyi daha sonra araması eylemi bir ekip çalışması örneğidir.

Yönetim ilk önce personeli bir ekip çalışması düzeninde örgütlemeli, her personelin görev ve sorumlulukları netleştirilmeli ve hangi işin kim ya da kimler tarafından yapılacağı iyice tartışılarak belirlenmelidir.

Öte yandan insanları bir makinadan ayıran en önemli özellikleri duygularıdır. Yönetim personelin duygularını önemsemeli ve dikkate almalıdır. Bu yönetime bir görev daha yükler : Personelin motivasyonunu sağlamak ve arttırmak.

Motivasyon sağlamanın ve arttırmanın ilkeleri şöyle sıralanabilir :

4. Düzeltici eylem :

	Gözlem
	Kayıtların incelenmesi
	Görüşme
	Sınav